Κατά το παρελθόν είχα απαντήσει πάλι με άρθρο μου στον Αριστείδη Χατζή ο οποίος μεμφόταν τον Καποδίστρια για άλλους λόγους. Ήμουν σίγουρος ότι θα ξαναχτυπούσε με αφορμή την ταινία του Σμαραγδή και για αυτό κρίνω σκόπιμο να του απαντήσω και πάλι ως συγγραφέας του βίου του Εθνικού μας Κυβερνήτη. Ο κύριος Χατζής αναφέρει στο άρθρο του ότι ο Καποδίστριας δεν έγραψε το σύνταγμα της Ελβετίας και πως δεν έσωσε την Γαλλία από διαμελισμό. Επίσης αναφέρει ότι δεν ήταν δημοκράτης και πως δεν όρκισε μέλη της Φιλικής Εταιρείας. Τέλος ότι δεν σπούδασε τον Γιώργο Μαυρομιχάλη και ότι οι Βρετανοί δεν είχαν σχέση με την δολοφονία του και πως δεν υπάρχει φάκελος για την δολοφονία του στο Foreign Office.
Όσο αφορά το Ελβετικό Σύνταγμα ο Καποδίστριας πράγματι συνέβαλλε καθοριστικά στην διαμόρφωσή του. Ο κύριος Χατζής απλά στέκεται στους τύπους και όχι στην ουσία στο σημείο αυτό. Δηλαδή στέκεται στην λεπτομερή καταγραφή των συνταγματικών επιταγών που έγινε αργότερα και όχι στο πολιτειακό πλαίσιο λειτουργίας της Ελβετίας μέσω της συνομοσπονδίας των Καντονιών της που δημιούργησε ο Καποδίστριας. Ο Καποδίστριας λοιπόν συνέβαλλε στην πολιτειακή οργάνωση του ελβετικού κράτους χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συνέγραψε όλα τα άρθρα του, τα οποία πράγματι συγγράφηκαν αργότερα. Δεν μπορούμε λοιπόν να υποστηρίξουμε ότι ο Καποδίστριας δεν έγραψε το ελβετικό σύνταγμα μόνο και μόνο επειδή δεν πρόσφερε στους Ελβετούς το σύνολο των κανόνων του. Πρώτα δημιουργείται το πολιτειακό πλαίσιο και μετά οι ευρύτεροι κανόνες λειτουργίας του κράτους.
Ο ίδιος ο Καποδίστριας γράφει χαρακτηριστικά σε επιστολή προς τον πατέρα του χρησιμοποιώντας και την λέξη σύνταγμα τα ακολουθα: “… η ολοκλήρωση μιας τόσο πολύπλοκης διαπραγμάτευσης μου στοίχισε πάμπολλα βάσανα και ταξίδια και γραψίματα και ομιλίες και συντάγματα και σχέδια, αλλά δεν πειράζει. Αυτοί οι λαμπροί άνθρωποι (εννοεί οι Ελβετοί) με γέμισαν με φιλία και αληθινή εγκαρδιότητα. Η εμπιστοσύνη που μου έδειξαν ήταν η καλύτερη ανταμοιβή για τα βάσανά μου. Αν μπορέσουν μελλοντικά να είναι ευτυχισμένοι και να απολαύσουν την ανεξαρτησία τους, θα πω ότι δεν έχασα τον καιρό μου και τους κόπους μου.” Επίσης ένας ομολογουμένως ιστορικός της καθεστηκυίας τάξης ο Θάνος Βερέμης, ο οποίος υπήρξε επιστημονικός σύμβουλος του βιβλίου Ιωάννης Καποδίστριας από τις εκδόσεις του ΣΚΑΙ συμφωνεί με τα γραφόμενα του κυρίου Πασπαλιάρη για τον Καποδίστρια στο συγκεκριμένο βιβλίο, στο οποίο αναφέρεται ότι: «Το έργο των δυο απεσταλμένων συνεχίστηκε. Με την ίδια διπλωματική ευελιξία σε λίγο καιρό ο διορισμένος πλέον έκτακτος απεσταλμένος και πληρεξούσιος υπουργός του τσάρου στην ελβετική ομοσπονδία , κατάφερε να συγκαλέσει συνέλευση όλων των αντιμαχόμενων καντονιών, να επικυρώσει το οριστικό σχέδιο του συντάγματος που έγραψε ο ίδιος και οι συνεργάτες του…».
Ο κύριος Χατζής αναφέρει ότι δεν έσωσε ο Καποδίστριας την Γαλλία από τον διαμελισμό. Πολύ σωστά στην ταινία αναφέρεται ότι ο Καποδίστριας ζήτησε να παραιτηθεί ο Γάλλος βασιλιάς για να διασωθεί η Γαλλία. Στο ίδιο βιβλίο (Βερέμης, Πασπαλιάρης) διαβάζουμε: «Ζήτησε από τον φίλο του και πρώην διοικητή της Οδησσού δούκα Richeliu, πληρεξούσιο της Γαλλίας, να πάρει από τον μονάρχη του επιστολή παραίτησης από τον θρόνο σε περίπτωση που οι διεκδικήσεις των συμμάχων ξεπερνούσαν τα όρια. Έτσι και έγινε. Ο Καποδίστριας, αφού έλαβε την επιστολή, την παρέδωσε στον τσάρο με τη συμβουλή να τη δημοσιεύσει. Πράγματι ο τσάρος συμφώνησε και έφερε τους συμμάχους προ των ευθυνών του. Αν ο Βουρβόνος βασιλιάς παραιτούταν, η χώρα θα ξανακυλούσε στο χάος με απρόβλεπτες συνέπειες. Οι αποζημιώσεις μειώθηκαν. Η Γαλλία έμεινε ακέραια και υποχρεώθηκε απλώς αν επιστρέψει τα έργα τέχνης που είχε απαλλοτριώσει ο Ναπολέων»
Ο κύριος Χατζής αναφέρει ότι ο Καποδίστριας δεν ήταν δημοκράτης. Σε αυτό του είχα απαντήσει σε προηγούμενο άρθρο μου. Επειδή έχω ασχοληθεί όσο κανείς άλλος με το σύστημα διακυβερνήσεως του Καποδίστρια στην Ελλάδα μέσω του βιβλίου μου Ελληνική Πολιτεία Το Καποδιστριακό Πολίτευμα έχω να αναφέρω τα εξής. Το πολίτευμα του καποδίστρια ήταν μικτής μορφής στο οποίο επικρατούσαν τα αριστοκρατικά στοιχεία. Δηλαδή είχαμε την αισυμνητεία καθώς ο Καποδίστριας ψηφίστηκε από την Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας το 1827 ως κυβερνήτης, την άριστοκρατία καθώς κυβέρνησε μέσω συμβουλευτικού σώματος (Πανελλήνιο αρχικώς, Γερουσία κατόπιν) και επιτρόπων στις διάφορες Επαρχίες και δημοκρατία καθώς λειτούργησαν οι τοπικές δημογεροντίες αλλά και η Εθνική Συνέλευση που είχε ρόλο επικύρωσεως των ψηφισμάτων που έφερνε ο Καποδίστριας προς επικύρωση. Βέβαια έλεγξε με δικούς του ανθρώπους την Εθνοσυνέλευση και για αυτό το λόγο πολλοί ιστορικοί αναφέρουν το καθεστώς αυτό ως Πεφωτισμένη Δεσποτεία, κάτι που δεν είναι μακρία από την πραγματικότητα. Άλλωστε και εγώ ο ίδιος πιστεύω σε ένα τέτοιο πολιτικό σύστημα αριστοκρατικής μορφής και έχω αγωνιστεί για αυτό πολιτικά και φιλοσοφικά στο παρελθόν.
Ωστόσο ο Καποδίστριας δεν ήταν κάποιος ακραιφνής αντιδημοκράτης. Το σύστημα αυτό το επέβαλλε κυρίως λόγω των αναγκών της επαναστατημένης Ελλάδος. Ούτε από την άλλη ήταν κάποιος φανατικός δημοκράτης αφού άλλωστε ο ίδιος υπηρέτησε την μοναρχία της Ρωσίας. Απλά ο Καποδίστριας είχε την ευφύια να προσαρμόζει την διακυβέρνηση ενός λαού αναλόγως των πολιτικών και ιστορικών συγκυριών. Ο ίδιος ήθελε να δώσει το δικαίωμα της ψήφου στον απλό κόσμο, αλλά επιθυμούσε πρώτα να τον κάνει ιδιοκτήτη της γης ώστε να μην εξαρτά την ψήφο του από τους κοταζαμπάσηδες. Στο βιβλίο μου λοιπόν αναφέρων διεξοδικά πως λειτουργούσε το πολίτευμα του Καποδίστρια και καταλήγω στην άποψη ότι θα μας πήγαινε σε μια μορφή αριστοκρατικής δημοκρατίας.
Κατόπιν ο κύριος Χατζής αναφέρει ότι ο Καποδίστριας δεν όρκισε μέλη της Φιλικής Εταιρείας. Ναι ασφαλώς δεν έχουμε τέτοιες αναφορές. Όμως στην σκηνή που εμφανίζεται στην ταινία του Σμαραγδή να ορκίζει συμπατριώτες του δεν γίνεται λόγος για την Φιλική Εταιρεία αλλά για την Φιλόμουσο Εταιρεία της Βιέννης. Είναι ιστορικώς ακριβές ότι ο Καποδίστριας υπήρξε αν όχι επικεφαλής οπωσδήποτε σημαντικό μέλος της Εταιρείας αυτής στην Βιέννη. Συγκεκριμένα είχε έλθει σε επαφή με τον Άνθιμο Γαζή που εξέδιδε τον λόγιο Ερμή στην Βιέννη το 1814. Ο Γαζής που ήταν υπεύθυνος της αντίστοιχης εταιρείας στην Αθήνα ζήτησε από τον Καποδίστρια να γίνει αντίστοιχος υπεύθυνος στην Βιέννη. Στην αυτοβιογραφία του ο Καποδίστριας αναφέρει «Οι Άγγλοι ίδρυσαν ήδη εν Αθήναις εταιρείαν με τον φαινομενικόν σκοπόν της συλλογής και της διατηρήσεως των αρχαιοτήτων. Ας ακολουθήσωμεν το παράδειγμα τούτο, εφαρμόζοντες αυτό ουχί προκειμένου περί του παρελθόντος, αλλά περί του παρόντος και του μέλλοντος και παρέχοντες βοήθειαν τινά εις τους πτωχούς Έλληνας νέους τους διψώντας παιδείαν». Στην σκηνή λοιπόν της ταινίας δεν έχουμε τον Καποδίστρια να ορκίζει φιλικούς αλλά Έλληνες της Βιέννης στον σκοπό της Φιλομούσου Εταιρείας που δεν ήταν άλλος από την πνευματική αναγέννηση των Ελλήνων και την έμμεση πολιτική στήριξη της Επαναστάσεως.
Όσο αφορά το αν ο Καποδίστριας σπούδασε τον Γεώργιο Μαυρομιχάλη, πράγματι δεν μπορούμε να πούμε ότι έχουμε ιστορικές πηγές για αυτό. Ωστόσο κάποια από τα αρχεία του Foreign Office της Αγγλίας εξακολουθούν μέχρι και σήμερα να μην έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Δεν μπορούμε με τέτοια ευκολία να βγάλουμε από το κάδρο της δολοφονίας του Καποδίστρια τους Άγγλους όταν ξέρουμε από πολλά έγγραφα ότι είχαν στάση κατά του κυβερνήτη. Συγκεκριμένα διαβάζουμε μεταξύ άλλων από την ιστοσελίδα της αργολικής βιβλιοθήκης χωρία με αντίστοιχες παραπομπές: «Ο Γάλλος συνταγματάρχης Theophile Feburier, σε έκθεσή του, στις 28 Αυγούστου 1828, προς τον Γάλλο κόμη Rayneval, που αντικαθιστούσε προσωρινά τον επίσημο αντιπρόσωπο της Γαλλίας στον Πόρο de la Ferronays, του έκανε σαφή λόγο για την αντίδραση που οργανωνόταν στα σκοτεινά από τους Άγγλους και Γάλλους εκπροσώπους εναντίον του Καποδίστρια. Ο Γάλλος στρατηγός την προηγούμενη ημέρα μάλιστα είχε δεχθεί την επίσκεψη δύο μελών της οικογενείας Μαυρομιχάλη, οι οποίοι καταφέρθηκαν με πάθος εναντίον του Κυβερνήτη και έθεσαν τους εαυτούς τους στη διάθεση των Γάλλων και Άγγλων για κάθε τους αντικυβερνητική ενέργεια.
Ακόμη πιο σαφής και κατηγορηματικός για την στάση των Άγγλων εκπροσώπων στην συνδιάσκεψη του Πόρου εναντίον του Καποδίστρια είναι ο Ρώσος εκπρόσωπος, ο διπλωμάτης J. Ribeaupierre, που ήταν παρών και αυτόπτης μάρτυς όλων αυτών των μακρών συζητήσεων και αντιδράσεων, που κράτησαν έξι ολόκληρους μήνες. Γράφει στα Ιστορικά Απομνημονεύματά του: «Η εποχή εκείνη υπήρξε λίαν κοπιώδης εις εμέ. Η Αγγλία απηρνείτο το ίδιον αυτής δημιούργημα, ο δε Canning επισταμένως προσεπάθει να ελαττώσει τα όρια των συνόρων της δυστήνου Ελλάδος, ίνα μη δυνηθεί και αναπτύξει τας θαλασσίους αυτής δυνάμεις. Εζήτει πάσαν πρόφασιν να εγείρει εις τον κόμητα Καποδίστριαν προσκόμματα, να εξεγείρει τους εχθρούς της τάξεως και παρείχε εις τον Κυβερνήτην πάσαν δυσχέρειαν. Έχω δε πλήρη πεποίθησιν ότι η χειρ η οποία εφόνευσε τον Καποδίστριαν εξοπλίσθη παρά πράκτορος της απεχθούς Αγγλίας!…».
Στον Πύργο της Ηλείας η Αγγλία είχε τοποθετήσει ως αντιπρόξενό της τον Αναστάσιο Πασχουάλη, όπως αναφέρεται στα έγγραφα, τα εξαιρετικώς πολλά, που σχετίζονται με την κατασκοπευτική του δράση και τις σκοτεινές ενέργειές του. Σε έγγραφο της Γραμματείας της Επικρατείας προς τον επί των Εξωτερικών Γραμματέα της Κυβερνήσεως, της 17 Ιουλίου 1829, από το Άργος, αναφέρεται ότι ο κατά την Ελλάδα έκτακτος Επίτροπος κατήγγελε «στασιώδεις τινάς πράξεις», που γίνονταν στον Πύργο της Ηλείας. Και βεβαίωνε ότι «οι πρωταίτιοι αυτών των πράξεων συγκροτούσαν νυκτερινός και μυστικός συνελεύσεις εις του Αναστασίου Πασχουάλη, Αγγλικού Αντιπροξένου την οικίαν, ήτις είναι εν γένει το καταφύγιον όλων, όσους καταδιώκει δι’ ατοπήματα η επιτόπιος αρχή» «.
Τέλος στο αναφερόμενο πριν βιβλίο Πασπαλιάρη-Βερέμη κάτι που αποτυπώνεται στην ταινία για τον ρόλο του Μαυροκορδάτου: «Ο Μαυροκορδάτος είχε συλλάβει την ιδεά να παραχωρήσει στην Αγγλία διαρκή συμματχία το 1824 και ήταν από τότε ο βασικός πυλώνας της αγγλικής πολιτικής στην Ελλάδα. Σε συμφωνία μαζί της πιθανότατα είχε αποφασίσει πως μόνο η εξολοθρευση του Καποδίστρια θα οδηγούσε στην κατάρρευση της κερκυρα»ικής κυβέρνησης, όπως την έλεγαν ειρωνικά, και την επικράτηση της αγγλικής επιρροής. Η αγγλική κυβέρνηση ανησηχούσε πάντα για την ρωσική επιρροή στην Ελλάδα. Πολλά μέρλη της πίστευαν πως ο Καποδίστριας ήταν σε συνεννόηση με τον τσάρο για τη διάλυση της οθωμανικής αυτοκρατορίας και τη δημιουργία ελληνικού προτεκτοράτου της Ρωσίας με έδρα την Κωνσταντινούπολη».
Γεώργιος Καραμαδούκης
Ιστορικός και πολιτικός συγγραφέας – ποιητής
