Η κατάθεση του πορίσματος της εξεταστικής επιτροπής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ θα μπορούσε να είναι μια στιγμή θεσμικής λογοδοσίας σε μια πολιτισμένη χώρα. Αντί γι’ αυτό, στην «μπανανία των αρίστων» εξελίχθηκε σε μια ακόμη πολιτική άσκηση αποποίησης ευθυνών από την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό. Το τελικό κείμενο του πορίσματος μοιάζει λιγότερο με εργαλείο διερεύνησης ενός σοβαρού σκανδάλου και περισσότερο με μηχανισμό θεσμικού «ξεπλύματος».
Το βασικό αφήγημα που προωθεί η κυβέρνηση και τα φερέφωνα της είναι ότι το δυσώδες σκάνδαλο των αγροτικών επιδοτήσεων αποτελεί μια «διαχρονική παθογένεια». Πρόκειται για μια γνωστή πολιτική τακτική: όταν οι ευθύνες είναι συγκεκριμένες και χρονικά προσδιορισμένες, μεταφέρονται σε ένα αόριστο παρελθόν ώστε να διαχυθούν. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, η ουσία της υπόθεσης χάνεται.
Και αυτό γιατί η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν αφορά απλώς μια γενική και αόριστη κακοδιαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Η δικογραφία που σχηματίστηκε από το γραφείο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας εστιάζει σε συγκεκριμένες (ΜΕ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ) πρακτικές που καταγράφηκαν τα τελευταία χρόνια: πλαστές δηλώσεις βοσκοτόπων, πλαστές καταγραφές ζωικού κεφαλαίου και επιδοτήσεις που εγκρίνονταν παρά τις προφανείς ενδείξεις ψευδών στοιχείων δηλώσεως. Με άλλα λόγια, ένα σύστημα που επέτρεπε —και κατά βούληση διευκόλυνε— την είσπραξη ευρωπαϊκών ενισχύσεων για εκτάσεις και ζώα που πολύ απλά ήταν ανύπαρκτα.
Η πολιτική διάσταση της υπόθεσης είναι ακόμη πιο σοβαρή. Σύμφωνα με όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, η πρακτική των ψεύτικων δηλώσεων δεν περιοριζόταν σε μεμονωμένες περιπτώσεις «αετονύχηδων». Αντίθετα, φαίνεται να συνδεόταν με ένα ευρύτερο δίκτυο που περιλάμβανε διοικητικούς μηχανισμούς, μελετητικά γραφεία που διαχειρίζονταν τις δηλώσεις των παραγωγών και «αγροτοπατέρες» με ισχυρούς κομματικούς δεσμούς.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπόθεση αποκτά και μια καθαρά εκλογική διάσταση. Η μαζική αξιοποίηση των «παραθύρων» του συστήματος επιδοτήσεων φέρεται να ενίσχυσε οικονομικά ομάδες ψηφοφόρων σε περιοχές ιδιαίτερης πολιτικής σημασίας, όπως η Κρήτη. Η σύμπτωση ανάμεσα στην άνευ προηγουμένου εκτίναξη των δηλώσεων κτηνοτροφικών και αγροτικών δικαιωμάτων και στην πολιτική στόχευση εκ μέρους της ΝΔ δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί απλώς τυχαία.
Παρά τα ανωτέρω, το πόρισμα της κυβερνητικής πλειοψηφίας επιχειρεί να απαλλάξει πλήρως τους υπουργούς της ΝΔ από κάθε ευθύνη. Ακόμη και όταν προκύπτουν αδιάσειστα στοιχεία που δείχνουν ότι η κυβέρνηση γνώριζε για την υπέρμετρη και αδικαιολόγητη αύξηση ζωικού κεφαλαίου, το συμπέρασμα παραμένει το ίδιο: κανένα πολιτικό πρόσωπο δεν φέρει ευθύνη.
Η στάση αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ίδια την λειτουργία των σαπισμένων πια κοινοβουλευτικών θεσμών. Μια εξεταστική επιτροπή υποτίθεται ότι υπάρχει ακριβώς για να ανακαλύπτει τις ευθύνες και όχι για να τις εξαφανίζει. Όταν το τελικό αποτέλεσμα είναι ένα πόρισμα που μετατρέπει ένα δυσώδες σκάνδαλο σε γενική ιστορική ασάφεια, τότε η ίδια η διαδικασία γελοιοποιείται.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι η εικόνα που δημιουργείται διεθνώς. Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στο μικροσκόπιο της έρευνας των ευρωπαϊκών θεσμών για τη σκανδαλώδη «διαχείριση» των αγροτικών και (κυρίως) των κτηνοτροφικών επιδοτήσεων. Αντί για μια καθαρή διαδικασία διερεύνησης και αποκατάστασης της νομιμότητας, η πολιτική διαχείριση της υπόθεσης δίνει ξεκάθαρα την εντύπωση ότι το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αντιμετωπίστηκε, όπως και αυτό των υποκλοπών, ως επικοινωνιακό ζήτημα και όχι ως θεσμική κρίση αυτού καθ’ εαυτού του πελατειακού κοινοβουλευτικού συστήματος.
Το πόρισμα της εξεταστικής επιτροπής δείχνει ξεκάθαρα ότι η προτεραιότητα για την ΝΔ και προσωπικά για τον Κ. Μητσοτάκη δεν είναι η κάθαρση, αλλά η προστασία της κυβέρνησης από το πολιτικό κόστος, και η μέχρις εσχάτων η προστασία της κομματικής πελατείας της.
Και αυτό, τελικά, ίσως είναι το πιο αποκαλυπτικό συμπέρασμα της υπόθεσης. Αντί να απαντήσει στο ερώτημα πώς, και κυρίως από ποιους, δημιουργήθηκε το σκάνδαλο, η εξεταστική επιτροπή φαίνεται να λειτούργησε κυρίως για να εξηγήσει γιατί, υποτίθεται, δεν φταίει κανείς, αλλά οι… «χρόνιες παθογένειες»… Και εις υγείαν των κορόιδων…
