Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ακύρωσε τους εκτεταμένους παγκόσμιους δασμούς του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, πλήττοντας την εμβληματική οικονομική του πολιτική και επιφέροντας την μεγαλύτερη νομική ήττα του από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Με ψήφους 6 προς 3, το δικαστήριο έκρινε ότι ο Τραμπ υπερέβη τις εξουσίες του επικαλούμενος το νόμο περί Ομοσπονδιακών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης για να επιβάλει τους “ανταποδοτικούς” δασμούς του κατά χωρών σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς και στοχευμένους φόρους εισαγωγής που η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι αφορούν στο πρόβλημα της διακίνησης φεντανύλης.
“Είναι ντροπή”, τόνισε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, στην πρώτη αντίδρασή του για την απόφαση, σύμφωνα με το CNN.
Οι δικαστές δεν αναφέρθηκαν στην έκταση των επιστροφών που δικαιούνται οι εισαγωγείς, αφήνοντας τα ζητήματα αυτά να εξεταστούν από κατώτερα δικαστήρια. Αν επιτραπούν πλήρως, οι επιστροφές ενδέχεται να φτάσουν έως και τα 170 δισεκατομμύρια δολάρια – ποσό μεγαλύτερο από το ήμισυ των συνολικών εσόδων που απέφεραν οι δασμοί του Τραμπ.
Ο Λευκός Οίκος έχει δηλώσει ότι θα αντικαταστήσει γρήγορα τους δασμούς χρησιμοποιώντας άλλες νομικές επιλογές, αν και αυτές οι εναλλακτικές τείνουν να είναι είτε πιο χρονοβόρες είτε περιορισμένες σε σχέση με τις εκτεταμένες εξουσίες που είχε επικαλεστεί ο Τραμπ με τον Νόμο για τις Διεθνείς Εξουσίες Οικονομικής Έκτακτης Ανάγκης (IEEPA).
Οι μετοχές πήραν την ανιούσα μετά την απόφαση, καθώς οι επενδυτές ανησυχούσαν ότι οι δασμοί θα βλάψουν την οικονομική ανάπτυξη και τα κέρδη των εταιρειών. Αντίθετα, οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ μειώθηκαν λόγω της πιθανής απώλειας εσόδων από φόρους, ενώ το δολάριο υποχώρησε λόγω της πιθανής ανακούφισης άλλων οικονομιών.
Η απόφαση πλήττει την καρδιά της ατζέντας του Τραμπ, απομειώνοντας ένα εργαλείο που χρησιμοποιούσε επιτυχώς εναντίον των εμπορικών εταίρων. Ο Τραμπ αυτόν τον μήνα είχε ξεκινήσει διαδικασία για επιβολή δασμών έως και 25% σε αγαθά από χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν. Είχε απειλήσει επίσης να επιβάλει δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες που αντιστέκονται στην απόπειρά του να καταλάβει τη Γροιλανδία.
Η απόφαση μπορεί να μειώσει τον μέσο πραγματικό δασμό των ΗΠΑ κατά περισσότερο από το ήμισυ. Ανάλυση του Bloomberg Economics πριν την απόφαση συμπέραινε ότι μια ευρεία απόφαση κατά του Τραμπ θα μείωνε τον μέσο δασμό από το 13,6% στο 6,5%, το χαμηλότερο ποσοστό από τον Μάρτιο.
Η πλειοψηφία του δικαστηρίου ανέφερε ότι ο νόμος του 1997 δεν επιτρέπει την επιβολή δασμών. Ο IEEPA, όπως είναι γνωστός ο νόμος, παρέχει στον πρόεδρο πλήθος εργαλείων για την αντιμετώπιση εθνικών, εξωτερικών και οικονομικών εκτάκτων αναγκών, αλλά δεν αναφέρει ρητά δασμούς ή φόρους.
“Όταν το Κογκρέσο παραχωρεί την εξουσία να επιβάλλονται δασμοί, το κάνει με σαφήνεια και αυστηρούς περιορισμούς”, έγραψε ο πρόεδρος του Ανώτατου Δικαστηρίου, Τζον Ρόμπερτς, στην πλειοψηφική απόφαση. “Δεν το έπραξε στη συγκεκριμένη περίπτωση”.
Δύο διορισμένοι από τον Τραμπ δικαστές — Νιλ Γκόρσατς και Έιμι Κόνεϊ Μπάρετ — προσχώρησαν στην πλειοψηφία του Ρόμπερτς και τριών φιλελεύθερων δικαστών. Οι δικαστές Μπρετ Κάβανα, Κλάρενς Θόμας και Σάμουελ Άλιτο διαφώνησαν.
Ο Κάβανα έγραψε ότι η διαδικασία επιστροφής χρημάτων θα ήταν “πιθανότατα ένα ‘χάος’, όπως αναγνωρίστηκε κατά τη διάρκεια της ακρόασης”.
Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τους δασμούς ως “την αγαπημένη μου λέξη” και είχε υποσχεθεί ότι θα “μας κάνει διαολεμένα πλούσιους”.
Τρισεκατομμύρια
Οι δασμοί αποτέλεσαν κεντρικό στοιχείο ενός παγκόσμιου εμπορικού πολέμου που ξεκίνησε ο Τραμπ μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του, ενός πολέμου που αποξένωσε τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, επηρέασε τις χρηματοπιστωτικές αγορές και δημιούργησε αβεβαιότητα στην παγκόσμια οικονομία.
Οι δασμοί του Τραμπ είχε προβλεφθεί να αποφέρουν τα επόμενα 10 χρόνια τρισεκατομμύρια δολάρια για τις ΗΠΑ, οι οποίες διαθέτουν τη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει δημοσιοποιήσει δεδομένα για τα έσοδα από τους δασμούς από τις 14 Δεκεμβρίου. Ωστόσο, οικονομολόγοι υπολόγισαν την Παρασκευή ότι το ποσό που εισπράχθηκε από τους δασμούς του Τραμπ, βάσει IEEPA, ξεπέρασε τα 175 δισεκατομμύρια δολάρια. Αυτό το ποσό πιθανώς θα πρέπει να επιστραφεί με απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου κατά των δασμών που στηρίζονται στον IEEPA.
Το Σύνταγμα των ΗΠΑ παρέχει στο Κογκρέσο και όχι στον πρόεδρο την εξουσία να επιβάλλει φόρους και δασμούς. Ωστόσο, ο Τραμπ στράφηκε σε μια νομική εξουσιοδότηση επικαλούμενος τον IEEPA για να επιβάλει τους δασμούς σε σχεδόν όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ χωρίς την έγκριση του Κογκρέσου. Ο Τραμπ είχε επιβάλει και άλλους δασμούς βάσει άλλων νόμων, οι οποίοι δεν τίθενται υπό αμφισβήτηση στην υπόθεση αυτή. Σύμφωνα με κρατικά δεδομένα από τον Οκτώβριο μέχρι τα μέσα Δεκεμβρίου, αυτοί αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο των εσόδων από τους δασμούς του Τραμπ.
Ο IEEPA επιτρέπει στον πρόεδρο να ρυθμίζει το εμπόριο σε περίπτωση εθνικής έκτακτης ανάγκης. Ο Τραμπ έγινε ο πρώτος πρόεδρος που χρησιμοποίησε τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς, έναν από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους έχει προχωρήσει σε επιθετική επέκταση των ορίων της εκτελεστικής εξουσίας από την επιστροφή του στην Προεδρία, σε τομείς όπως η καταστολή της μετανάστευσης, οι απολύσεις στελεχών του ομοσπονδιακού κράτους, η ανάπτυξη στρατού στο εσωτερικό της χώρας και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό.
Ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει τους δασμούς ζωτικής σημασίας για την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, προβλέποντας ότι η χώρα θα ήταν αδύναμη και θα καταστρεφόταν χωρίς αυτούς. Τον Νοέμβριο, δήλωνε στους δημοσιογράφους ότι χωρίς τους δασμούς του “ο υπόλοιπος κόσμος θα γελούσε μαζί μας γιατί μας χρησιμοποίησαν για χρόνια και μας εκμεταλλεύτηκαν”. Ο Τραμπ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ είχαν κακοποιηθεί από άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας, της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου.
Μετά την ακρόαση της υπόθεσης από το Ανώτατο Δικαστήριο τον Νοέμβριο, ο Τραμπ δήλωνε ότι θα εξετάσει εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση που το δικαστήριο αποφανθεί εναντίον του για τους δασμούς, λέγοντας στους δημοσιογράφους ότι “θα πρέπει να αναπτύξουμε ένα σχέδιο Νο2”.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ και άλλοι αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης έχουν δηλώσει ότι οι ΗΠΑ θα επικαλεστούν άλλες νομικές δικαιολογίες για να διατηρήσουν όσο το δυνατόν περισσότερους από τους δασμούς του Τραμπ σε ισχύ. Αυτές περιλαμβάνουν μια νομοθετική διάταξη που επιτρέπει την επιβολή δασμών σε εισαγόμενα αγαθά που απειλούν την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ και άλλη που επιτρέπει αντίποινα, περιλαμβανομένων των δασμών, σε εμπορικούς εταίρους που η Υπηρεσία Εμπορικής Αντιπροσωπείας των ΗΠΑ θεωρεί ότι χρησιμοποίησαν άδικες εμπορικές πρακτικές κατά Αμερικανών εξαγωγέων.
Ωστόσο, καμία από αυτές τις εναλλακτικές δεν προσφέρει την ευχέρεια και τις δυνατότητες που παρέχει ο IEEPA στον Τραμπ και ενδέχεται να μην μπορεί να αναπαραγάγει πλήρως την έκταση των δασμών του σε εύλογο χρόνο.
Όπλο
Η δυνατότητα του Τραμπ να επιβάλλει δασμούς ακαριαία σε αγαθά οποιουδήποτε εμπορικού εταίρου υπό το πρίσμα κάποιου είδους κηρυγμένης εθνικής έκτακτης ανάγκης ενίσχυσε τη θέση του απέναντι σε άλλες χώρες. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ηγέτες ανά τον κόσμο να σπεύδουν στην Ουάσινγκτον για να εξασφαλίσουν εμπορικές συμφωνίες που συχνά περιλάμβαναν δεσμεύσεις για δισεκατομμύρια δολάρια επενδύσεων ή άλλες προσφορές για αυξημένη πρόσβαση στην αγορά για αμερικανικές εταιρείες.
Ωστόσο, η χρήση των δασμών από τον Τραμπ ως εργαλείου εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ είχε ως αποτέλεσμα την αντιπαράθεση με πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που θεωρούνται παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ.
Ο IEEPA είχε χρησιμοποιηθεί ιστορικά για την επιβολή κυρώσεων σε εχθρούς των ΗΠΑ ή για το “πάγωμα” των περιουσιακών τους στοιχείων, όχι για την επιβολή δασμών. Ο νόμος δεν αναφέρει συγκεκριμένα τη λέξη “δασμοί”. Το Υπουργείο Δικαιοσύνης του Τραμπ υποστήριξε ότι ο IEEPA επιτρέπει τους δασμούς, εξουσιοδοτώντας τον πρόεδρο να “ρυθμίζει” τις εισαγωγές για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών.
Η Γραμματεία Προϋπολογισμού του Κογκρέσου εκτιμά ότι εάν όλοι οι τρέχοντες δασμοί παραμείνουν σε ισχύ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που στηρίζονται στον IEEPA, θα αποφέρουν περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως κατά την επόμενη δεκαετία.
Τα συνολικά καθαρά έσοδα από τους δασμούς των ΗΠΑ έφτασαν στο ιστορικό υψηλό των 195 δισεκατομμυρίων δολαρίων το οικονομικό έτος 2025, που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ.
Στις 2 Απριλίου, σε μια ημέρα την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε ως “Ημέρα Απελευθέρωσης”, ο πρόεδρος ανακοίνωσε τους λεγόμενους “ανταποδοτικούς” δασμούς σε αγαθά που εισάγονται από τους περισσότερους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, επικαλούμενος τον IEEPA για να αντιμετωπίσει μια εθνική έκτακτη ανάγκη που σχετίζεται με τα εμπορικά ελλείμματα των ΗΠΑ, αν και οι ΗΠΑ ήδη είχαν εμπορικά ελλείμματα για δεκαετίες.
Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 2025, ο Τραμπ επικαλέστηκε τον IEEPA για να επιβάλει δασμούς στην Κίνα, τον Καναδά και το Μεξικό, επικαλούμενος τη διακίνηση φεντανύλης και άλλων παράνομων ναρκωτικών στις ΗΠΑ ως εθνική έκτακτη ανάγκη.
Ο Τραμπ χρησιμοποίησε τους δασμούς για να εξασφαλίσει παραχωρήσεις και να επαναδιαπραγματευτεί εμπορικές συμφωνίες, καθώς και ως όπλο για να τιμωρήσει χώρες που τον ενοχλούν σε πολιτικά ζητήματα εκτός εμπορίου. Αυτά περιλάμβαναν τη δίωξη του ακροδεξιού πρώην προέδρου της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο, τις αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία που χρηματοδοτούν τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και μια διαφήμιση κατά των δασμών από την πολιτεία Οντάριο του Καναδά.
Ο IEEPA ψηφίστηκε από το Κογκρέσο και υπογράφηκε από τον Δημοκρατικό πρόεδρο Τζίμι Κάρτερ. Στην ψήφιση του μέτρου, το Κογκρέσο έθετε πρόσθετους περιορισμούς στις εξουσίες του προέδρου σε σύγκριση με έναν προηγούμενο νόμο.
Οι υποθέσεις σχετικά με τους δασμούς ενώπιον των δικαστών περιλάμβαναν τρεις αγωγές.
Εφετείο των ΗΠΑ στην Ουάσινγκτον υποστήριξε πέντε μικρές επιχειρήσεις που εισάγουν αγαθά σε μια από τις προσφυγές, καθώς και τις πολιτείες Αριζόνα, Κολοράντο, Κονέκτικατ, Ντέλαγουερ, Ιλινόις, Μέιν, Μινεσότα, Νεβάδα, Νέο Μεξικό, Νέα Υόρκη, Όρεγκον και Βερμόντ σε άλλη.
Ομοσπονδιακός δικαστής στην Ουάσινγκτον υποστήριξε εξάλλου μια οικογενειακή εταιρεία παιχνιδιών με την επωνυμία Learning Resources.
