Μέσα από την δημοσιογραφική καταγραφή του elkosmos.gr είχαμε προειδοποιήσει εδώ και μέρες: Η εφιαλτική εικόνα που διαμορφώνεται για μια ακόμη φορά στη λιανική αγορά της ηλεκτρικής ενέργειας δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: η κρίση δεν είναι συγκυριακή· είναι δομική. Και προφανώς η ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε διεθνείς εξελίξεις, όσο δραματικές κι αν είναι αυτές.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά
Μέχρι τα τέλη του 2025, τα φθηνότερα σταθερά (μπλε) τιμολόγια ξεκινούσαν από περίπου 0,09 ευρώ ανά κιλοβατώρα. Σήμερα, το ίδιο σημείο εκκίνησης έχει μετακινηθεί στα 0,115 ευρώ ανά κιλοβατώρα , δηλαδή μια αύξηση που ξεπερνά το 25% μέσα σε λίγους μήνες. Και αυτό πριν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως η νέα διεθνής ενεργειακή ένταση στις τιμές.
Η αύξηση αυτή δεν είναι μεμονωμένη, αλλά φορά το σύνολο της αγοράς:
Τα κυμαινόμενα τιμολόγια (πράσινα και κίτρινα) συνεχίζουν να μεταφέρουν άμεσα τη μεταβλητότητα της χονδρικής αγοράς στους καταναλωτές.
Τα σταθερά τιμολόγια, που μέχρι πρότινος λειτουργούσαν ως δίχτυ ασφαλείας για τις ελληνικές οικογένειες, ακριβαίνουν και περιορίζονται.
Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας αποσύρουν ή επανασχεδιάζουν προϊόντα, μειώνοντας τις επιλογές, και προφανώς αυξάνοντας τις τιμές. Με άλλα λόγια, η διαφοροποίηση των προϊόντων καταρρέει, και όλα τα τιμολόγια συγκλίνουν προς τα πάνω.
Η βασική αιτία βρίσκεται στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς. Η τιμολόγηση των σταθερών συμβολαίων βασίζεται σε δύο πυλώνες: το μακροχρόνιο κόστος του προμηθευτή και το εμπορικό κίνητρο για προσέλκυση πελατών. Στη σημερινή συγκυρία, και οι δύο αυτοί παράγοντες επιδεινώνονται ταυτόχρονα.
Αφ’ ενός μεν το κόστος αυξάνεται λόγω:
υψηλότερων τιμών ενέργειας στη χονδρική αγορά
αυξημένου κόστους αντιστάθμισης ρίσκου
μεγαλύτερης αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές καυσίμων
Αφ’ ετέρου δε, το εμπορικό κίνητρο για χαμηλές τιμές υποχωρεί, καθώς:
το ρίσκο για τους παρόχους αυξάνεται
τα περιθώρια κέρδους συμπιέζονται
η ανάγκη προστασίας της κερδοφορίας των ομίλων – κολοσσών υπερισχύει της επέκτασης μεριδίων αγοράς
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που λειτουργεί εις βάρος του καταναλωτή.
Και εδώ αναδεικνύεται το πολιτικό ζήτημα.
Η κυβέρνηση έχει επενδύσει συστηματικά στο μοντέλο της πλήρους απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας, με βασικό νεοφιλελεύθερο επιχείρημα ότι ο ανταγωνισμός θα οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές και καλύτερες υπηρεσίες. Στην πράξη, όμως, το μοντέλο αυτό αποδεικνύεται φενάκη σε περιόδους κρίσης.
Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, προφανώς ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί υπέρ του καταναλωτή, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός ταχείας μετάδοσης των αυξήσεων εις βάρος του.
Η απουσία ισχυρών μηχανισμών σταθεροποίησης, όπως μακροχρόνιες δημόσιες παρεμβάσεις και ουσιαστικά εργαλεία ελέγχου τιμών, σημαίνει ότι το σύνολο του κινδύνου μεταφέρεται στους καταναλωτές.
Οι πάροχοι καθορίζουν τις τιμές, και το κράτος παρακολουθεί
Την ίδια στιγμή, το κανονιστικό πλαίσιο παρέχει θεωρητικές μεν, αλλά περιορισμένες στην πράξη εγγυήσεις:
Οι εταιρείες υποχρεούνται να διαθέτουν τουλάχιστον ένα σταθερό τιμολόγιο
Η μονομερής αλλαγή συμβολαίων απαιτεί επίκληση ανωτέρας βίας
Προβλέπεται εξάμηνη προειδοποίηση και έγκριση από τη ΡΑΑΕΥ
Ωστόσο, οι ρυθμίσεις αυτές δεν αντιμετωπίζουν το βασικό πρόβλημα: ότι τα νέα συμβόλαια προσφέρονται πλέον σε σημαντικά υψηλότερες τιμές. Δήθεν προστατεύουν τους ήδη «κλειδωμένους» καταναλωτές, όχι τη μεγάλη πλειονότητα που εισέρχεται τώρα στην αγορά.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 θα έπρεπε να έχει λειτουργήσει ως προειδοποίηση για την κυβέρνηση της ΝΔ. Τότε, οι τιμές είχαν εκτοξευθεί, αλλά η κρίση αποδόθηκε σε έκτακτες συνθήκες.
Σήμερα, η ίδια κατάσταση επανέρχεται ακόμη χειρότερη χωρίς να έχουν προηγηθεί ουσιαστικές διορθωτικές παρεμβάσεις, οι οποίες να προστατεύουν το κοινωνικό σύνολο, από την «Σκύλα και τη Χάρυβδη» της νεοφιλελεύθερης αγοράς.
Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που:
δεν απορροφά τους κραδασμούς
δεν προστατεύει τους καταναλωτές
δεν προσφέρει πραγματικά σταθερές επιλογές σε περιόδους κρίσης
Είναι τα φυσικά αποτελέσματα μιας πολιτικής που μεταφράζεται σε έναν απλό λογαριασμό: η αγορά κερδίζει, η κοινωνία αφαιμάζεται.
